Jesienne wędrówki w górach planuje się od końca, czyli od zachodu słońca. Najpierw sprawdzasz, kiedy zapadnie zmrok. Potem odejmujesz czas przejścia i zapas. A czołówka? Ta jedzie w plecaku zawsze, bez dyskusji. Taki porządek przyda się każdemu, kto w październiku wybiera się na kilka dni w Beskidy, Bieszczady albo Sudety i ma ochotę na dłuższą trasę. Ciemno robi się wtedy dużo szybciej niż latem i łatwo o tym zapomnieć. Niżej opisuję, jak liczyć godziny, czego się spodziewać na szlaku, co spakować, jak wezwać pomoc, a na końcu odpowiadam na kilka częstych pytań. Jeśli dopiero się wahasz, zajrzyj najpierw do tekstu o tym, jakie są zalety podróżowania jesienią, a potem wróć tutaj.
Spis treści
Jak zaplanować jesienne wędrówki w górach od zachodu słońca wstecz?
Bierzesz godzinę zachodu słońca i odejmujesz od niej czas przejścia oraz zapas. Tyle. Tylko zachód sprawdź dla konkretnego dnia i miejsca, bo zmienia się codziennie i zależy od tego, gdzie jesteś. I jeszcze jedno: czas na drogowskazach czy mapie to marsz bez przerw. Nie ma w nim postojów, zdjęć ani tempa najwolniejszej osoby w grupie (a taka zawsze się znajdzie).
- Sprawdź godzinę zachodu słońca w dniu wędrówki.
- Policz łączny czas przejścia wszystkich odcinków trasy.
- Dolicz przerwy na posiłek, odpoczynek i zdjęcia.
- Dodaj zapas na wolniejsze tempo i nieprzewidziane sytuacje.
- Wyznacz godzinę wyjścia oraz godzinę odwrotu.
Aha, pod drzewami i na stokach wschodnich ciemno robi się wcześniej niż na otwartej grani. Zejście przez las potrzebuje więc większego marginesu.
Zapas czasu i punkt odwrotu: kiedy zawrócić
Zanim wyjdziesz, ustal godzinę, o której zawracasz. Obojętnie, gdzie wtedy będziesz. Krótki jesienny dzień nie wybacza spóźnionego startu, a mokre kamienie i błoto potrafią zwolnić marsz bardziej, niż obiecuje mapa. Dlatego punkt odwrotu to twarda granica. Nie coś, co się renegocjuje na szczycie, bo „przecież jeszcze tylko kawałek”.
Warianty skrócenia trasy i zejścia do doliny zaznacz na mapie jeszcze w domu. Szukanie ich po omacku o zmroku to kiepski pomysł. Schronisko sprawdzi się jako przystanek po drodze albo nocleg w planie na kilka dni, ale miejsce zarezerwuj wcześniej. Liczenie na wolne łóżko wieczorem? Loteria.
Pogoda w górach jesienią: mgła, oblodzenie i szybkie zmiany
Co najbardziej spowalnia jesienią? Mgła, mokre liście i poranne oblodzenie wyżej. Przy gęstej mgle ledwo widać oznaczenia, więc trzymaj się znaków. Mapę miej i offline w telefonie, i papierową, bo bateria lubi paść w najgorszym momencie.
Oszronione kamienie i korzenie są śliskie rano i tam, gdzie nie dochodzi słońce. Na zejściach zwolnij i patrz, gdzie stawiasz stopy, bo właśnie tam najłatwiej się wyłożyć. Prognozę sprawdź wieczorem przed wyjściem i jeszcze raz rano. Pogoda w górach jesienią potrafi się zmienić szybko, naprawdę szybko. A jeśli dopiero wybierasz region, przejrzyj polskie góry na urlop i dobierz pasmo do swojej kondycji.
Co spakować do plecaka na jesienny szlak?
Podstawa, nawet na krótki spacer: czołówka z zapasem baterii, ciepła warstwa i naładowany telefon. Resztę dobierz tak, żeby dało się przetrwać kilka godzin dłużej, niż planujesz:
- latarka czołowa i zapasowe baterie,
- powerbank z kablem,
- warstwa ocieplająca i kurtka przeciwdeszczowa,
- czapka i rękawiczki,
- mapa papierowa,
- termos z ciepłym napojem i prowiant,
- mała apteczka,
- folia NRC.
Buty? Z podeszwą, która trzyma się mokrych liści i błota. Telefon na zimnie szybciej się rozładowuje, więc noś go w wewnętrznej kieszeni, blisko ciała.
Jak wezwać pomoc w górach: aplikacja Ratunek i numer alarmowy GOPR
Najprościej przez bezpłatną aplikację Ratunek. Wysyła ratownikom zgłoszenie od razu z lokalizacją i numerem telefonu. Według poradnika GOPR o wzywaniu pomocy dobrze ją mieć pobraną przed wyjazdem, chociaż przy zasięgu da się ją zainstalować nawet na miejscu zdarzenia. Jest tam też numer alarmowy GOPR: 985 lub 601 100 300. Zapisz go w telefonie, zanim wyjdziesz. To zajmuje chwilę.
A bez zasięgu? Zostają starsze metody, które GOPR też opisuje: sygnał dźwiękowy albo świetlny nadawany sześć razy na minutę, czyli co 10 sekund, potem minuta przerwy. Odpowiedź wygląda tak samo, tylko trzy razy na minutę. W sumie działa to dobrze na otwartych, wyżej położonych partiach, na przykład w Bieszczadach czy Karkonoszach. W lesie gorzej, bo światło słabo widać, a dźwięk tłumią drzewa.
Plan na kilka dni: jak rozłożyć trasy przy krótkim dniu
Na kilkudniowym wyjeździe kilka krótszych tras jest bezpieczniejsze niż jedna bardzo długa. Moim zdaniem najdłuższy odcinek warto zostawić na dzień z najlepszą prognozą, a resztę traktować luźno i przestawiać, kiedy pogoda się psuje.
Nocleg blisko początku szlaku skraca dojazd i pozwala ruszyć o świcie. Przy krótkim dniu to naprawdę cenny zapas. Popołudnia można spędzić spokojnie w dolinach, gdzie wieś w październikowych kolorach wynagradza wcześniejsze zejście ze szlaku.
No właśnie. Jesienne wędrówki w górach wychodzą wtedy, gdy plan zaczyna się od zmroku, a nie od mapy: najpierw godzina zachodu, potem punkt odwrotu, a wybór szczytu na samym końcu.
Najczęstsze pytania
Ile zapasu czasu zostawić przed zmrokiem na jesiennym szlaku?
Tyle, żeby pokrył przerwy, wolniejsze tempo na śliskim i sytuacje, których nikt nie planuje, na przykład zabłądzenie we mgle. Im dłuższa trasa i im więcej zejść przez las, tym większy margines. Godzinę zachodu sprawdź przed wyjściem i licz od niej wstecz.
Czy aplikacja Ratunek działa bez zasięgu?
Nie. Żeby wysłać zgłoszenie, potrzebny jest zasięg. Kiedy go nie ma, wskazówki ratowników GOPR zalecają sygnał świetlny albo dźwiękowy według międzynarodowego schematu, najlepiej z otwartego terenu.
Czy czołówka jest potrzebna, jeśli planuję wrócić przed zmrokiem?
Tak. Opóźnienie, mgła albo zejście przez gęsty las i ciemność łapie cię wcześniej, niż zakładałeś. Czołówka waży tyle co nic, a zapasowe baterie sprawiają, że nie zgaśnie w najgorszym możliwym momencie.
