Rykowiska najlepiej słuchać o świcie albo o zmierzchu. Z drogi lub szlaku na skraju dużego lasu, w ciszy, z daleka i bez podchodzenia do zwierząt. Połowa września to szczyt sezonu, więc wyjazd na wieś pod las albo w góry jest dobrą okazją, żeby usłyszeć jelenie na własne uszy. Niżej konkrety: jakich miejsc szukać, o której wyjść, jak się zachować po zmroku i gdzie zaplanować nocleg.
Spis treści
Czym jest rykowisko jeleni i kiedy trwa?
Rykowisko to okres godowy jelenia szlachetnego. Samce donośnym rykiem przywołują wtedy samice i odstraszają rywali. Trochę słownika, bo leśnicy mają swój język: samiec to byk, samica to łania, a grupa trzymających się razem zwierząt to chmara. Kiedy jest rykowisko? Najprościej: we wrześniu i na początku października. Dokładny przebieg zależy jednak od regionu i pogody.
Najgłośniej bywa w chłodne, bezwietrzne i pogodne noce. Ciepło i deszcz wyciszają zwierzęta, więc po kilku parnych dniach las potrafi milczeć. Zupełnie. Gody kosztują byki mnóstwo energii, bo mało wtedy jedzą i niemal nie odpoczywają. Każde spłoszenie to dla nich dodatkowy wysiłek, a dla całej chmary przerwanie naturalnego rytmu.
Gdzie słuchać rykowiska: jakie miejsca sprzyjają
Największe szanse dają rozległe, spokojne kompleksy leśne, puszcze i góry z polanami oraz łąkami śródleśnymi. Jelenie wychodzą na otwartą przestrzeń, żeby żerować i pokazać się rywalom. Szukaj więc takiego terenu:
- skraj lasu sąsiadujący z łąkami i pastwiskami,
- doliny górskie, w których głos odbija się od zboczy,
- zręby i młodniki, czyli miejsca po wycince oraz młody las,
- okolice puszcz na północy i wschodzie kraju.
A regiony? Dobrze sprawdzają się Beskid Niski, puszcze północno-wschodniej Polski, Bory Tucholskie oraz lasy Pomorza i Mazur. Po szczycie wakacji w górach robi się luźniej, a Bieszczady poza sezonem należą do miejsc, gdzie ryk słychać nawet z okolic wsi.
Punkt nasłuchu wybierz tak, żeby nie wchodzić w głąb ostoi. Wystarczy droga publiczna, parking leśny, wieża widokowa albo szlak biegnący krawędzią lasu. O konkretne miejsca najlepiej zapytać gospodarza kwatery lub miejscowe nadleśnictwo. Oni wiedzą, gdzie zwierzęta odzywają się w danym roku (a to się zmienia).
Jak słuchać jeleni: pora, cisza i odległość
Świt i zmierzch. Stoisz nieruchomo w jednym miejscu, a wiatr wieje od zwierząt w twoją stronę. Taki układ niesie dźwięk ku tobie i przy okazji nie zdradza twojego zapachu. W praktyce wyjście wygląda tak:
- Dotrzyj na miejsce przed zmrokiem albo przed brzaskiem, kiedy jeszcze widzisz drogę.
- Wybierz punkt przy drodze lub szlaku, najlepiej z widokiem na łąkę.
- Wycisz telefon i schowaj go do kieszeni.
- Stój albo usiądź i cierpliwie czekaj, bez rozmów.
- Wracaj tą samą trasą, którą przyszedłeś.
Ryk niesie się bardzo daleko, więc podchodzić po prostu nie trzeba. Chcesz coś zobaczyć? Zabierz lornetkę zamiast skracać dystans. I jeszcze jedno: nie naśladuj głosu byka, nie odtwarzaj nagrań i nie używaj wabików. To zaburza gody i prowokuje pobudzone samce.
Ubierz się w stonowane kolory i ciche tkaniny, takie, które nie szeleszczą przy każdym ruchu. Przyda się ciepła warstwa, bo stanie w miejscu szybko wychładza. Latarkę z czerwonym światłem zapal dopiero w drodze powrotnej.
Zachowanie w lesie o zmroku: zasady w lasach i parkach narodowych
Po zmroku obowiązują te same reguły co za dnia. W parkach narodowych dochodzi do tego regulamin danego parku i trzeba go sprawdzić przed wyjściem, zwłaszcza godziny, w jakich wolno poruszać się po szlakach. A niezależnie od miejsca odpuść sobie:
- schodzenie ze szlaku na terenie parku,
- wjeżdżanie samochodem na drogi leśne,
- hałas, głośne rozmowy i muzykę,
- puszczanie psa bez smyczy,
- świecenie latarką lub lampą błyskową w zwierzęta,
- rozpalanie ognia poza wyznaczonymi miejscami.
Byk w czasie godów bywa agresywny i mniej płochliwy niż zwykle. Spotkasz go na drodze? Zatrzymaj się i spokojnie wycofaj, bez gwałtownego odwracania się. Auto zostaw na parkingu. Wieczorem jedź wolniej przez odcinki leśne, bo zwierzęta częściej przekraczają wtedy jezdnię.
Ambony i inne urządzenia łowieckie nie są dla turystów. Nie wchodź na nie, nawet dla lepszego widoku. Jesień w lesie to też czas prac leśnych i polowań, więc trzymaj się oznakowanych tras. W sumie jest tu tak samo jak wtedy, gdy w grę wchodzi obserwacja ptaków na wsi: udaje się tym, którzy potrafią pozostać niezauważeni.
Nocleg blisko lasu: jak zaplanować wyjazd na rykowisko
Kwatera na skraju wsi przy lesie pozwala usłyszeć jelenie z podwórka albo po krótkim spacerze. Bez nocnej jazdy autem. Przy wyborze obejrzyj na mapie, jak obiekt leży względem lasu i łąk i jak daleko ma do ruchliwej drogi, bo ta zagłusza dalekie odgłosy. Liczy się też możliwość cichego wyjścia przed świtem. Naturalny wybór to agroturystyka i domki całoroczne, zwykle stojące na uboczu.
Przed rezerwacją zapytaj gospodarza o kilka rzeczy: czy w okolicy słychać jelenie, skąd można ich bezpiecznie posłuchać i jak wygląda dojście po ciemku. Wrzesień ogólnie sprzyja takim wyjazdom, bo zalety podróżowania jesienią to między innymi spokój i mniejszy ruch po sezonie. Łatwiej wtedy o wolny termin. I o ciszę wokół domu.
Udane rykowisko to kilka prostych zasad: przyjdź o świcie lub o zmierzchu, zachowaj duży dystans, milcz i nie opuszczaj drogi ani szlaku. Resztę zwierzęta zrobią same, a ty wrócisz z jednym z najmocniejszych wrażeń, jakie daje polski las.
Najczęstsze pytania
O której godzinie najlepiej słuchać rykowiska?
Wczesnym rankiem, tuż przed wschodem słońca i zaraz po nim, oraz wieczorem od zmierzchu. Byki odzywają się najchętniej, gdy jest chłodno, bezwietrznie i pogodnie. W ciepłe, deszczowe dni aktywność wyraźnie spada. Wtedy lepiej przełożyć wyjście.
Czy rykowisko jest niebezpieczne dla ludzi?
Samce są w tym czasie pobudzone, ale jeśli trzymasz dystans i zostajesz na drodze lub szlaku, ryzyko jest niewielkie. Nie podchodź do zwierząt i nie odcinaj im drogi ucieczki. A jeśli byk stoi blisko, wycofaj się powoli w kierunku, z którego przyszedłeś.
Czy można zabrać psa albo dzieci na słuchanie jeleni?
Dzieci mogą iść, o ile potrafią przez dłuższy czas zachować ciszę i stać spokojnie. Psa prowadź wyłącznie na smyczy, bo jego zapach i szczekanie płoszą zwierzynę. Przed wejściem z czworonogiem do parku narodowego sprawdź regulamin parku.
